Η άνοδος της θερμοκρασίας και οι μεταβολές στα πρότυπα των βροχοπτώσεων ανατρέπουν σταδιακά τις παραδοσιακές συνθήκες παραγωγής γάλακτος στην Ευρώπη, δημιουργώντας ολοένα μεγαλύτερες πιέσεις στους κτηνοτρόφους, στις γαλακτοβιομηχανίες και σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα γάλακτος.
Η έρευνα της Rabobank αναδεικνύει μια ιδιαίτερα ανησυχητική πραγματικότητα: περιοχές που επί δεκαετίες διέθεταν ευνοϊκές συνθήκες βοσκοτόπων και περιορισμένη έκθεση σε ακραίες θερμοκρασίες ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με σοβαρά προβλήματα στην ευζωία των ζώων, στις αποδόσεις των αγελάδων και στη σταθερότητα της παραγωγής.
Οι μεγάλες γαλακτοπαραγωγικές περιοχές της Ευρώπης δεν αναμένεται να χάσουν τη θέση τους στον παραγωγικό χάρτη. Ωστόσο, η ανταγωνιστικότητά τους ενδέχεται να δεχθεί ισχυρό πλήγμα, καθώς οι περιορισμοί που προκαλεί η κλιματική αλλαγή θα γίνονται ολοένα εντονότεροι.
Ισχυρές πιέσεις στις μεγάλες γαλακτοπαραγωγικές ζώνες
Σύμφωνα με τη μελέτη, οι επιπτώσεις της ανόδου της θερμοκρασίας δεν θα είναι ίδιες σε όλες τις ευρωπαϊκές περιοχές. Θα εξαρτηθούν από την ένταση της τοπικής θέρμανσης, αλλά και από τη σύνθεση των ζωικών πληθυσμών κάθε περιοχής.
Η Βόρεια Ιταλία, η Νότια Γερμανία, η Γαλλία και η Ισπανία συγκαταλέγονται στις σημαντικότερες γαλακτοπαραγωγικές ζώνες που αναμένεται να αντιμετωπίσουν αισθητά αυξημένες απώλειες γάλακτος εξαιτίας της θερμικής καταπόνησης.
Οι περιοχές αυτές θα δυσκολεύονται ολοένα περισσότερο να διατηρήσουν σταθερά επίπεδα παραγωγής, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες επηρεάζουν άμεσα τη θερμική άνεση των αγελάδων, περιορίζουν την πρόσληψη τροφής και υπονομεύουν τη συνολική παραγωγικότητά τους.
Τα στοιχεία της Rabobank είναι αποκαλυπτικά. Οι ετήσιες απώλειες γάλακτος λόγω θερμικής καταπόνησης στις ευρωπαϊκές περιοχές που εξετάστηκαν εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να εκτοξευθούν στους 12,2 εκατομμύρια μετρικούς τόνους περίπου έως το 2050, έναντι περίπου 4,5 εκατομμυρίων τόνων υπό τις σημερινές κλιματικές συνθήκες.
Πρόκειται για μια τεράστια δυνητική απώλεια παραγωγικού δυναμικού, με άμεσες συνέπειες για την οικονομική βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων και τη λειτουργία ολόκληρου του γαλακτοκομικού τομέα.
Το πρόβλημα δεν σταματά στις κτηνοτροφικές μονάδες
Οι συνέπειες για τις γαλακτοβιομηχανίες ενδέχεται να είναι εξίσου σοβαρές. Η μειωμένη συγκέντρωση και παραλαβή νωπού γάλακτος μπορεί να οδηγήσει σε υπολειτουργία των μεταποιητικών εγκαταστάσεων, αύξηση του λειτουργικού κόστους και πρόσθετη επιβάρυνση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων.
Με άλλα λόγια, η κλιματική αλλαγή δεν απειλεί μόνο την παραγωγή στο επίπεδο της κτηνοτροφικής μονάδας. Απειλεί να αλλάξει συνολικά τα οικονομικά δεδομένα της προμήθειας πρώτης ύλης, της μεταποίησης και της διανομής γαλακτοκομικών προϊόντων.
Η επάρκεια γάλακτος, η αξιοποίηση των βιομηχανικών εγκαταστάσεων και το κόστος παραγωγής αναμένεται να αποτελέσουν κρίσιμα ζητήματα για τον κλάδο τα επόμενα χρόνια.
Βόρεια Ευρώπη: Διατηρεί σημαντικό κλιματικό πλεονέκτημα
Την ώρα που αρκετές μεγάλες ευρωπαϊκές γαλακτοπαραγωγικές περιοχές βρίσκονται αντιμέτωπες με αυξανόμενους κλιματικούς κινδύνους, οι ατλαντικές και βορειοευρωπαϊκές περιοχές φαίνεται ότι διατηρούν συγκριτικό πλεονέκτημα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Νότια Ιρλανδία, η οποία, σύμφωνα με την έρευνα, αναμένεται να αντιμετωπίσει συγκριτικά περιορισμένες πρόσθετες απώλειες παραγωγής.
Με ετήσια παραγωγή περίπου 6,2 εκατομμυρίων μετρικών τόνων γάλακτος, η Νότια Ιρλανδία αποτελεί την τρίτη μεγαλύτερη παραγωγική βάση στον πίνακα που αξιολόγησαν οι ερευνητές.
Ακόμη πιο ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι οι πρόσθετες μελλοντικές απώλειες γάλακτος στην περιοχή εκτιμάται ότι θα περιοριστούν μόλις στο 0,3% της συνολικής παραγωγής.
Η διαφορά αυτή αποτυπώνει με σαφήνεια πόσο άνισα κατανέμονται οι κλιματικοί κίνδυνοι στον ευρωπαϊκό γαλακτοκομικό χάρτη.
Νέος χάρτης ανταγωνιστικότητας για την ευρωπαϊκή γαλακτοπαραγωγή
Οι περιφερειακές αυτές διαφοροποιήσεις ενδέχεται να αναδιαμορφώσουν τις ισορροπίες στην ευρωπαϊκή αγορά γάλακτος τις επόμενες δεκαετίες.
Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μπορεί να περιορίσει τις επιπτώσεις, ωστόσο η διατήρηση της παραγωγής και της ανταγωνιστικότητας θα απαιτήσει συγκεκριμένες παρεμβάσεις σημειώνει η Rabobank. Οι κτηνοτρόφοι θα χρειαστεί να ενισχύσουν τα συστήματα ψύξης, να βελτιώσουν τις πρακτικές διατροφής και να εφαρμόσουν αποτελεσματικότερες στρατηγικές διαχείρισης των αγελών. Παράλληλα, οι μεταποιητικές επιχειρήσεις θα πρέπει να υποστηρίξουν τις επενδύσεις στις κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις και να ενισχύσουν την ευελιξία ως προς την προμήθεια πρώτης ύλης, τις υποδομές και τη λειτουργία των παραγωγικών τους μονάδων.