Μόνο αυτά τα δύο στοιχεία, αναδεικνύουν την οικονομική και κοινωνική αναστάτωση που έχει επιφέρει στις τοπικές κοινωνίες αλλά και σε ολόκληρη τη χώρα η νόσος της ευλογιάς των προβάτων και αποδεικνύουν πόσο κρίνεται επιτακτική η ανασύσταση του ζωικού κεφαλαίου με κάθε τρόπο και με κάθε κόστος για την κυβέρνηση.
Να µην επαναληφθεί η «κοροϊδία» µε το παλιό Μέτρο 5.2, όπου συµψηφίστηκαν οι αποζηµιώσεις ΕΛΓΑ και Κρατικής Αρωγής µε την επιχορήγηση στο 100% του εύλογου κόστους, σαν έρθει η ώρα για να τρέξει το πρόγραµµα αντικατάστασης ζωικού κεφαλαίου, απαιτούν οι πληγέντες από την ευλογιά. Χιλιάδες πληγέντες και επαγγελµατίες αιγοπροβατοτρόφοι επικοινωνούν καθηµερινά πλέον µε τις κτηνιατρικές αρχές και τα γραφεία των τοπικών βουλευτών, σε µία εύλογη προσπάθεια να καταλάβουν πότε και µε ποιον τρόπο θα µπορέσουν να ξαναστηθούν στα πόδια τους.
Ξεφυλλίστε σε υψηλή ανάλυση την εβδομαδιαία Agrenda
Σχεδόν 2.500 εκτροφές έχουν µείνει χωρίς ζωικό κεφάλαιο εξαιτίας της υγειονοµικής θανάτωσης αιγοπροβάτων µε το πρώτο επιβεβαιωµένο κρούσµα, κάτι που έχει οδηγήσει στην απώλεια 475.000 αιγοπροβάτων. Αν κάποιος υπολογίσει µία µέση απόδοση σε γάλα κάτι λιγότερο από 300 κιλά (καθώς δεν είναι όλα τα ζώα θηλυκά), πρόκειται για πραγµατική απώλεια 120 µε 130.000 τόνων πραγµατικού αιγοπρόβειου γάλακτος, οι οποίοι νοµοτελειακά θα πρέπει κάποια στιγµή να ξαναπέσουν στην αγορά. Επιπλέον, πίσω από τα νούµερα «κρύβονται» οικογένειες και µονάδες υποδείγµατα, µε βελτιωµένα ζώα και υψηλές αποδόσεις, στις οποίες έκοψε ξαφνικά το νήµα της οικονοµικής βιωσιµότητας λόγω της ζωονόσου.
Το πικρό ιστορικό µε το Μέτρο 5.2
Για τους παραπάνω και πολλούς ακόµη λόγους, απασχολεί ιδιαίτερα τις τοπικές κοινωνίες ο τρόπος µε τον οποίο θα επανασυσταθεί το ζωικό κεφάλαιο και πάνω απ’ όλα επικρατεί ανησυχία για τα λεγόµενα «ψιλά γράµµατα». Είναι άλλωστε νωπές οι µνήµες του παλιού Μέτρου 5.2 µε 45 εκατ. ευρώ, όταν στην πρώτη απόφαση ένταξης πράξεων στις 8 ∆εκεµβρίου 2025, µόλις 114 φάκελοι εγκρίθηκαν, ενώ τα τελικά ποσά της δηµόσιας δαπάνης προσδιορίστηκαν εκ νέου µετά από έλεγχο σώρευσης µε τις αποζηµιώσεις του ad hoc προγράµµατος «Daniel» και του ΕΛΓΑ, µε αποτέλεσµα οι εγκεκριµένες χρηµατοδοτήσεις να είναι δραστικά µειωµένες σε σχέση µε τα ποσά που είχαν αρχικά ανακοινωθεί. Για το θέµα αυτό είχαν επικοινωνήσει µε την Agrenda στο πρόσφατο παρελθόν και µελισσοκόµοι της Θεσσαλίας, οι οποίοι έχουν ένα κόστος αντικατάστασης κυψέλης στα 130 ευρώ, και από το Μέτρο 5.2 πήραν ελάχιστοι µόλις µερικά ευρώ το στρέµµα.
Κάτι τέτοιο δεν πρέπει να συµβεί µε το πρόγραµµα αντικατάστασης ζωικού κεφαλαίου που θα τρέξει βάσει της τρέχουσας ΚΑΠ (Παρέµβαση 3.73). Οι οικονοµικές αποζηµιώσεις της τάξης των 120 µε 150 ευρώ το έτος που έχουν λάβει οι πληγέντες που έχασαν το παραγωγικό τους κεφάλαιο, δόθηκε (και δίνεται) ως οικονοµική αποζηµίωση για να βγουν οι άµεσες υποχρεώσεις των πληγέντων και όχι ως προκαταβολή από το Κράτος για την αγορά ζυγουριών και κατσικιών.
Στα 400 ευρώ τα θηλυκά Λακόν
Για να µιλήσουµε µε νούµερα, αρκεί να δει κανείς τον πίνακα εύλογου κόστους από το παλιό Μέτρο 5.2. Για ενήλικες προβατίνες, το εκτιµώµενο κόστος αγοράς ανέρχεται σε 350 ευρώ το κεφάλι. Για ενήλικες αίγες, µια απ’ τα ίδια, στα 350 ευρώ το κεφάλι. Αν εφαρµοστούν αντίστοιχοι όροι µε το παλιό Μέτρο 5.2, οι αιγοπροβατοτρόφοι ουσιαστικά θα λάβουν 150 µε 250 ευρώ το κεφάλι για τα πιο παραγωγικά τους ζώα, την ώρα που οι πραγµατικές τιµές αγοράς τους έχουν ανατιµηθεί 25% µε 30% µέσα σε δύο χρόνια (2024-2026). Όπως έχει καταγράψει σε προηγούµενο ρεπορτάζ της η Agrenda, τα παραγωγικά ισπανικά και γαλλικά ζυγούρια (θηλυκά που δεν έχουν γεννήσει ακόµα) από 280 – 320 ευρώ το κεφάλι το 2023, πλέον τιµολογούνται στα 380 µε 420 ευρώ, µία ονοµαστική αύξηση της τάξης του 30% µε 35%. Στα κατσίκια, οι αυξήσεις σε ποσοστιαίο επίπεδο είναι πιο µικρές, ωστόσο τα πραγµατικά επίπεδα τιµών δυσθεώρητα. Ενδεικτικά, τα µαύρα-καφέ Μούρθια για να παραδοθούν στο στάβλο χρειάζονται 480 – 500 ευρώ το κεφάλι, ενώ τα καφέ Αλπίν βγαίνουν λίγο ακριβότερα στα 500 µε 520 ευρώ το κεφάλι. Εκεί που οι τιµές πραγµατικά ξεφεύγουν είναι στα άσπρα Ζάανεν που παράγουν περισσότερο γάλα, τα οποία έχουν σπάσει το φράγµα των 600 ευρώ το κεφάλι.
Έως και 600 ευρώ κόστος τα κατσίκια
Στο σηµείο αυτό να σηµειωθεί πως η ευλογιά ναι µεν είναι ευλογιά του προβάτου, όµως καθώς τα κατσίκια δύναται να είναι φορείς της ασθένειας, δίχως τα ίδια να την εκδηλώσουν, θανατώνονται και αυτά. Στην πράξη λοιπόν, βάσει του πως εφαρµόστηκε το παλιό Μέτρο, δεν µοιάζει απίθανο να τρέξει ένα θεσµικό πλαίσιο «στήριξης» όπου ο αιγοπροβατοτρόφος θα κληθεί να βάλει από την τσέπη του τα ποσά αγοράς ζώων σε τρέχουσες τιµές (400 ευρώ το κεφάλι τα ζυγούρια, 500 – 600 ευρώ τα βελτιωµένα κατσίκια) ενώ µάλιστα θα λάβει και έντοκο δάνειο από τράπεζες (ήδη ετοιµάζεται σχετικό χρηµατοπιστωτικό εργαλείο) ώστε στο τέλος να βγει το εγκριτικό από το Κράτος για επιδότηση… 150 µε 250 ευρώ το κεφάλι – δηλαδή µετά βίας το µισό κόστος- για ανασύσταση του ζωικού κεφαλαίου.
Όπως έχει ξαναγράψει η Agrenda, οι αρµόδιοι φορείς στο υπουργείο, θα πρέπει να λάβουν υπόψιν τους πως οι επαγγελµατίες που έχουν χτυπηθεί από την ευλογιά είναι οικονοµικά και πνευµατικά εξουθενωµένοι, χρειάζονται πραγµατικά βοήθεια για να στηθούν ξανά στα πόδια τους και θα πρέπει να τους καταβληθεί επιχορήγηση στο 100% της αγοραίας αξίας των παραγωγικών ζώων που έχασαν, δίχως καµία δικιά τους υπαιτιότητα.
Η λίστα με τις επιλέξιμες δαπάνες για την αναπλήρωση κεφαλαίου
Στην τρέχουσα ΚΑΠ, το παλιό Μέτρο 5.2. αλλάζει όνοµα και γίνεται Παρέµβαση 3.73. Πάνω στο νέο τεχνικό δελτίο θα «πατήσει» η εφαρµογή της ανασύστασης, µε όποιον τρόπο αποφασιστεί. Ενδεικτικά λοιπόν για την Π3-73-2.5 (Επενδύσεις στις γεωργικές εκµεταλλεύσεις για την προστασία από φυσικές καταστροφές, δυσµενή κλιµατικά φαινόµενα και καταστροφικά συµβάντα):
H ενίσχυση χορηγείται µε τη µορφή επιχορήγησης και το ύψος της υπολογίζεται, ως ποσοστό των επιλέξιµων δαπανών. Η ενίσχυση χορηγείται απευθείας στο δικαιούχο γεωργό (φυσικό ή νοµικό πρόσωπο) ή σε συλλογικό σχήµα γεωργών ή σε περίπτωση που δικαιούχος είναι δηµόσιος φορέας στο φορέα υλοποίησης των µέτρων αποκατάστασης. Σε περίπτωση επενδύσεων που αποσκοπούν στην αποκατάσταση του παραγωγικού δυναµικού που έχει πληγεί από «καταστροφικά αίτια», οι επιλέξιµες δαπάνες µπορούν να περιλαµβάνουν τις δαπάνες που πραγµατοποιούνται για την επαναφορά του γεωργικού παραγωγικού δυναµικού στην προτέρα κατάσταση, πριν από αυτά τα συµβάντα.
Ενδεικτικά αναφέρονται ως επιλέξιµες οι δαπάνες που αφορούν στην:
- αποκατάσταση κτιριακών εγκαταστάσεων και µηχανηµάτων ή εξοπλισµού, που έχουν πληγεί από «καταστροφικά αίτια»,
- ανασύσταση φυτικού και ζωικού κεφαλαίου που έχει πληγεί από «καταστροφικά αίτια», συµπεριλαµβανοµένης της αγοράς ζώων, της αγοράς και φύτευσης µονοετών και πολυετών φυτών,
- αποκατάσταση των υποδοµών για τη διατήρηση του γεωργικού παραγωγικού δυναµικού που έχει πληγεί από «καταστροφικά αίτια». Σε περίπτωση αποκατάστασης υφιστάµενης αρδευτικής εγκατάστασης θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα σχετικά µε την επένδυση, που προβλέπονται στο άρθρο 74 του Καν. 2021/2115.
- αποκατάσταση της ποιότητας του εδάφους των γεωργικών εκµεταλλεύσεων που έχει πληγεί από «καταστροφικά αίτια». Ο υπολογισµός των υλικών ζηµιών βασίζεται στο κόστος της αποκατάστασης ή την οικονοµική αξία του πληγέντος γεωργικού παραγωγικού δυναµικού πριν από το καταστροφικό αίτιο και δεν πρέπει να υπερβαίνει το κόστος αποκατάστασης ή τη µείωση της πραγµατικής εµπορικής αξίας λόγω του «καταστροφικού αιτίου».
Το ποσοστό στήριξης για επενδύσεις στην αποκατάσταση του γεωργικού δυναµικού ύστερα από φυσικές καταστροφές, δυσµενή κλιµατικά φαινόµενα ή καταστροφικά φαινόµενα ανέρχεται στο 100% των επιλέξιµων δαπανών. ∆ιασφαλίζεται ότι αποφεύγεται η υπεραντιστάθµιση ως αποτέλεσµα του συνδυασµού των ενισχύσεων της παρούσας παρέµβασης και άλλων εθνικών ή ενωσιακών µέσων στήριξης ή καθεστώτων ιδιωτικής ασφάλισης.
∆εν ενισχύονται:
- οι δαπάνες που αναφέρονται στο άρθρο 73παρ. 3 του Καν. (ΕΕ) 2021/2115, εκτός αυτών του σηµείου (δ) που αφορά σε αγορά ζώων και αγορά µονοετών φυτών,
- η απώλεια εισοδήµατος που προκλήθηκε από «καταστροφικά αίτια» (είτε αφορά στην ηρτηµένη παραγωγή, είτε στην απώλεια παραγωγής, εξαιτίας της ανασύστασης του φυτικού δυναµικού),
- οι δαπάνες, οι οποίες καλύπτονται, εξ ολοκλήρου ασφαλιστικά από τον ΕΛ.Γ.Α., ή από άλλες πηγές χρηµατοδότησης αποκατάστασης ζηµίας, όπως για παράδειγµα από τις διατάξεις κρατικής αρωγής σύµφωνα µε το Ν. 4797/2021(ΦΕΚ 66Α),
- οι δαπάνες, που αποζηµιώνονται από τους γενικούς και ειδικούς όρους των Κανονισµών Ασφάλισης των διαφόρων ασφαλιστικών φορέων, όταν υπάρξουν,
- ζηµιές οι οποίες αφορούν σε: o αυτοκίνητα οχήµατα που υποχρεούνται στην ασφάλιση της αστικής ευθύνης, σύµφωνα µε τα αναγραφόµενα στο Νόµο 489/1976 (ΦΕΚ 331Α), όπως ισχύει σήµερα, o γεωργικές εκµεταλλεύσεις που έχουν εγκαταλειφθεί, o γεωργικές εκµεταλλεύσεις, οι οποίες δεν τηρούν τις σχετικές, προβλεπόµενες, από την εθνική και ενωσιακή νοµοθεσία, διατάξεις περί νόµιµης λειτουργίας τους, EL 1008 EL o ζηµιές γεωργικού παραγωγικού δυναµικού ή ζηµίες υποδοµών που εξυπηρετούν γεωργικό παραγωγικό δυναµικό, όταν κατά περίπτωση δεν αποδεικνύεται η νόµιµη κατοχή τους.
